วิธีทำความสะอาดคอนโดที่ปิดทิ้งไว้นาน ขึ้นรา กลิ่นอับ ทำอย่างไรให้หายจริง

คอนโดที่ปิดทิ้งไว้นานมักขึ้นราและมีกลิ่นอับ เพราะความชื้นในอากาศเมืองไทยสูงเกินเกณฑ์ที่สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐอเมริกา (U.S. Environmental Protection Agency: EPA) แนะนำแทบทั้งปี วิธีแก้ที่ได้ผลคือ ระบายอากาศก่อน เติมน้ำท่อดักกลิ่น เช็ดราออกแบบไม่ให้สปอร์ฟุ้ง แล้วคุมความชื้นไม่ให้กลับมา บทความนี้รวบรวมขั้นตอนตามคำแนะนำของ EPA, ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐอเมริกา (Centers for Disease Control and Prevention: CDC) และกรมอนามัย พร้อมเกณฑ์ว่าเมื่อไหร่ทำเองได้ เมื่อไหร่ควรเรียกมืออาชีพ
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• อากาศไทยมีความชื้นเฉลี่ยราว 70–80% ต่อปี (เช่น ชลบุรีราว 72%) ขณะที่ EPA แนะนำให้ในบ้านต่ำกว่า 60%
• กลิ่นอับคล้ายดินมักมาจากรา ส่วนกลิ่นไข่เน่าจากท่อมักมาจากท่อดักกลิ่นที่น้ำระเหยหมด
• รากว้างไม่เกินราว 1 ตร.ม. ทำเองได้ ถ้าเกินนั้น หรือสงสัยว่าแอร์มีรา ควรให้มืออาชีพจัดการ
• น้ำยาฟอกขาวห้ามใช้เข้มข้นจากขวด และห้ามผสมกับน้ำยาที่มีแอมโมเนียเด็ดขาด
• ฆ่าราอย่างเดียวไม่พอ ต้องเช็ดออก เพราะราที่ตายแล้วยังทำให้แพ้ได้

ทำไมคอนโดที่ปิดทิ้งไว้นานถึงขึ้นราเร็วกว่าที่คิด?

เพราะราต้องการแค่ความชื้น และอากาศเมืองไทยมีความชื้นเกินเกณฑ์ปลอดภัยเกือบทั้งปี เมื่อห้องถูกปิดสนิทและไม่มีแอร์คอยดึงความชื้นออก ความชื้นจึงสะสมบนผนัง ผ้า และเฟอร์นิเจอร์ไม้

ความชื้นในอากาศไทยสูงกว่าเกณฑ์ EPA แค่ไหน?

ตัวอย่างจากค่าปกติภูมิอากาศช่วงปี 1991–2020 สถานีชลบุรีมีความชื้นสัมพัทธ์เฉลี่ยทั้งปีราว 72% และสูงสุดช่วงกันยายน–ตุลาคมเกือบ 79% สถานีสัตหีบซึ่งอยู่ริมทะเลมีค่าเฉลี่ยราว 77% และเดือนตุลาคมสูงถึงราว 83%
ส่วน EPA แนะนำให้รักษาความชื้นในบ้านให้ต่ำกว่า 60% และดีที่สุดอยู่ที่ 30–50% แปลว่าห้องที่ปิดไว้เฉย ๆ ในเมืองไทยมีโอกาสอยู่ในโซนเสี่ยงต่อราแทบตลอดเวลา โดยเฉพาะช่วงหน้าฝนและปลายฝน ห้องริมทะเลหรือใกล้แหล่งน้ำยิ่งเสี่ยงกว่า

ทำไมห้องที่ไม่มีคนอยู่ถึงแย่กว่าห้องที่มีคนอยู่?

ห้องที่มีคนอยู่จะมีการเปิดแอร์ เปิดประตู และใช้น้ำทุกวัน ซึ่งช่วยลดความชื้นและเติมน้ำในท่อโดยไม่รู้ตัว พอปิดห้องไว้หลายสัปดาห์ ทั้งสองอย่างหายไป EPA ระบุว่าราไม่เติบโตถ้าไม่มีความชื้น และการคุมความชื้นคือหัวใจของการคุมรา

ราในห้องอันตรายต่อสุขภาพแค่ไหน?

องค์การอนามัยโลก (WHO) ทบทวนงานวิจัยแล้วสรุปว่า ความอับชื้นและราในอาคารสัมพันธ์กับอาการทางเดินหายใจ ภูมิแพ้ และโรคหืดที่เพิ่มขึ้น EPA เสริมว่าราอาจทำให้จาม น้ำมูกไหล ตาแดง และผื่นผิวหนังได้แม้คนที่ไม่ได้แพ้ ใครที่เป็นหอบหืดหรือภูมิคุ้มกันต่ำจึงไม่ควรเป็นคนลงมือเช็ดราเอง

กลิ่นในห้องมาจากเชื้อราหรือจากท่อ แยกอย่างไร?

แยกได้จากลักษณะกลิ่นและตำแหน่ง ถ้าเหม็นอับคล้ายดินหรือผ้าเปียกทั่วห้อง มักเป็นรา ถ้าเหม็นคล้ายไข่เน่าหรือท่อระบาย และแรงที่สุดตรงอ่าง ฝักบัว หรือท่อระบายพื้น มักเป็นท่อดักกลิ่นแห้ง

ท่อดักกลิ่นแห้งได้อย่างไร ทั้งที่ท่อไม่ได้รั่ว?

ใต้อ่างล้างหน้า ซิงก์ และท่อระบายพื้นจะมีท่อโค้งรูปตัว P หรือ U ที่ขังน้ำไว้เป็นด่านกั้นแก๊สจากท่อน้ำทิ้ง เมื่อไม่มีคนใช้น้ำนาน ๆ น้ำในท่อนี้จะค่อย ๆ ระเหยจนหมด แล้วแก๊สจากท่อรวมของตึกก็ย้อนขึ้นมาในห้องได้ หน่วยงานน้ำประปาเมืองฟีนิกซ์แนะนำให้เทน้ำประมาณ 1 ลิตรลงแต่ละท่อเพื่อเติมด่านน้ำให้เต็ม

เปิดคอนโดที่ปิดไว้หลายเดือน ควรทำอะไรใน 30 นาทีแรก?

ทำ 4 อย่างนี้ก่อนลงมือขัดถู: ป้องกันตัวเอง ระบายอากาศ เติมน้ำทุกท่อ และเช็กแอร์ก่อนเปิด

ต้องใส่อุปกรณ์ป้องกันอะไรบ้าง?

EPA แนะนำหน้ากาก N95 ถุงมือยางยาวถึงกลางแขน และแว่นครอบตาแบบไม่มีรูระบาย กรมอนามัยแนะนำเพิ่มเติมให้ใส่รองเท้าบูท และพักออกไปสูดอากาศทุก 1–2 ชั่วโมงระหว่างทำความสะอาด

เปิดแอร์ทันทีได้ไหม?

ไม่ควร ถ้าได้กลิ่นอับแรง EPA เตือนว่าถ้ารู้หรือสงสัยว่าระบบปรับอากาศมีรา ไม่ควรเปิดใช้ เพราะจะพาสปอร์กระจายไปทั้งห้อง ให้เปิดหน้าต่างและประตูระเบียงก่อน แล้วดูฟิลเตอร์และถาดน้ำทิ้งของแอร์ ถ้าเห็นราหรือเมือกดำ ควรล้างแอร์ก่อนใช้งาน

เติมน้ำท่อตรงไหนบ้าง?

เปิดน้ำทิ้งไว้สักพักที่อ่างล้างหน้า ซิงก์ ฝักบัว และเทน้ำลงท่อระบายพื้นห้องน้ำและระเบียง รวมถึงกดชักโครก เพราะชักโครกก็มีด่านน้ำในตัว

วิธีทำความสะอาดคอนโดที่ปิดทิ้งไว้นาน ทำตามลำดับไหนสปอร์ถึงไม่ฟุ้ง?

ทำจากแห้งไปเปียก จากบนลงล่าง และเช็ดราด้วยผ้าหรือกระดาษชื้นก่อนใช้น้ำยาเสมอ เพราะการปัดหรือดูดราแห้ง ๆ ทำให้สปอร์ลอยไปเกาะจุดใหม่

1. เก็บของเสียก่อน ทิ้งอาหารในตู้เย็น ถังขยะ และผ้าเปียกที่ค้างอยู่
2. เช็ดราตามวิธีของกรมอนามัย ใช้กระดาษหนาหรือผ้าที่พรมน้ำพอชื้น เช็ดไปทางเดียว แล้วทิ้งในถุงปิดสนิท จากนั้นเช็ดซ้ำด้วยน้ำผสมสบู่หรือน้ำยาล้างจาน และปิดท้ายด้วยน้ำส้มสายชู 5–7% หรือแอลกอฮอล์ 60–90%
3. ขัดพื้นผิวแข็ง เช่น กระเบื้อง ยาแนว เคาน์เตอร์ ด้วยน้ำผสมผงซักฟอก แล้วเช็ดให้แห้งสนิท ตามที่ EPA แนะนำ
4. จัดการวัสดุพรุน ผ้าม่าน โซฟาผ้า พรม ที่นอน ฝ้าเพดาน มีรูพรุนที่ราแทรกเข้าไปได้ EPA ระบุว่าวัสดุพรุนที่ขึ้นราอาจต้องทิ้ง เพราะเอาราออกหมดได้ยาก ถ้าราเพิ่งเริ่มขึ้น การซักด้วยเครื่องสกัดน้ำและเป่าให้แห้งเร็วยังช่วยได้
5. ทำความสะอาดฝุ่นทั้งห้อง ด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์ชุบน้ำบิดหมาด จากบนลงล่าง (ดูเทคนิคเพิ่มใน วิธีทำความสะอาดฝุ่นหนา)
6. ทำให้แห้งภายใน 24–48 ชั่วโมง EPA ระบุว่าถ้าเช็ดพื้นผิวที่เปียกให้แห้งภายในช่วงนี้ ราส่วนใหญ่จะไม่ขึ้น เปิดแอร์โหมดลดความชื้น (Dry) หรือใช้เครื่องดูดความชื้นช่วย

ทาสีทับรากันกลิ่นได้ไหม?

ไม่ควร EPA แนะนำว่าห้ามทาสีหรือยิงซิลิโคนทับพื้นผิวที่มีรา ต้องเช็ดราออกและทำให้แห้งก่อน ไม่อย่างนั้นสีจะลอกและราจะกลับมา

น้ำยาฟอกขาวผสมเท่าไหร่ถึงปลอดภัย และจำเป็นต้องใช้ไหม?

CDC กำหนดให้ใช้น้ำยาฟอกขาวไม่เกิน 1 ถ้วยตวงต่อน้ำ 1 แกลลอน หรือประมาณ 240 มล. ต่อน้ำ 3.8 ลิตร (ราว 1 ต่อ 16) และห้ามใช้แบบไม่ผสมน้ำ ถ้าเป็นสูตรเข้มข้นสำหรับมืออาชีพ ต้องใช้น้อยกว่านั้น สูตร 1:10 ที่พบบ่อยในเว็บไทยจึงเข้มกว่าคำแนะนำนี้
แต่ EPA ไม่แนะนำให้ใช้สารฆ่าเชื้ออย่างน้ำยาฟอกขาวเป็นขั้นตอนประจำ เพราะสิ่งสำคัญคือเช็ดราออกและคุมความชื้น ราที่ตายแล้วยังทำให้แพ้ได้

เชื้อราขนาดไหนที่ควรเรียกมืออาชีพแทนการทำเอง?

ถ้ารากินพื้นที่เกินราว 10 ตารางฟุต (ประมาณ 1 ตร.ม. หรือแผ่นขนาด 90×90 ซม.) EPA และ CDC แนะนำให้พิจารณาจ้างผู้เชี่ยวชาญ นอกจากนี้ควรเรียกมืออาชีพเมื่อ:

• สงสัยว่ามีราในแอร์หรือท่อลม
• ราขึ้นบนโซฟาผ้า ม่าน หรือพรมผืนใหญ่ที่ยังอยากเก็บไว้
• ได้กลิ่นอับแต่หาจุดราไม่เจอ ซึ่งอาจเป็นราซ่อนอยู่หลังวอลเปเปอร์หรือหลังตู้
• ผู้อยู่อาศัยเป็นหอบหืด ภูมิแพ้ หรือภูมิคุ้มกันต่ำ
• ราขึ้นซ้ำหลังเช็ดแล้ว ซึ่งมักหมายถึงมีน้ำรั่วซึม ควรแจ้งนิติบุคคลตรวจหาจุดรั่วก่อน

ถ้าไม่สะดวกทำเอง Pro All Clean รับทำความสะอาดคอนโด เริ่มต้น 500 บาท และ ซักโซฟา พรม ผ้าม่าน (โซฟาเริ่ม 800 บาท พรมเริ่ม 250 บาท) ส่งรูปหรือวิดีโอห้องมาให้ประเมินราคาก่อนได้ ถ้าห้องปิดไว้นานหลายเดือนจนฝุ่นและราสะสมทุกจุด บริการ Big Cleaning จะเก็บได้ครบในรอบเดียว

‹

›

ถ้าต้องปิดคอนโดอีกรอบ จะป้องกันราและกลิ่นอับได้อย่างไร?

หลักคือ ไม่ทิ้งน้ำ ไม่ทิ้งของเน่า และหาทางคุมความชื้นต่อเนื่อง ทำตามเช็กลิสต์นี้ก่อนออกจากห้อง

• ☐ ทิ้งขยะและอาหารสดทั้งหมด ถ้าปิดนานให้เคลียร์ตู้เย็น ถอดปลั๊ก แล้วแง้มประตูตู้เย็นไว้
• ☐ เช็ดห้องน้ำ ซิงก์ และพื้นเปียกให้แห้ง ไม่ตากผ้าเปียกไว้ในห้อง
• ☐ เปิดประตูตู้เสื้อผ้าและลิ้นชักแง้มไว้ให้อากาศถ่ายเท
• ☐ เติมน้ำทุกท่อ แล้วหยอดน้ำมันพืชหรือน้ำมันแร่ลงท่อระบายพื้นเล็กน้อย น้ำมันจะลอยปิดผิวน้ำและชะลอการระเหย
• ☐ ล้างถาดน้ำทิ้งแอร์และเช็กว่าท่อน้ำทิ้งไหลสะดวก
• ☐ วางกล่องดูดความชื้นในตู้และใต้ซิงก์ หรือตั้งเครื่องดูดความชื้นแบบต่อท่อทิ้งน้ำ
• ☐ ให้คนเข้ามาเปิดน้ำทุกท่อ เปิดหน้าต่าง และเช็กราอย่างน้อยเดือนละครั้ง หน่วยงานบำบัดน้ำเสียในสหรัฐแนะนำให้เปิดน้ำในท่อที่ไม่ค่อยใช้อย่างน้อยเดือนละครั้ง

ถ้าไม่มีใครเข้าไปดูแลห้องได้ บริการแม่บ้านรายวัน รายเดือน ของ Pro All Clean รับเข้าไประบายอากาศ เปิดน้ำ เช็กรา และทำความสะอาดตามรอบที่กำหนด เหมาะกับเจ้าของห้องที่อยู่ต่างประเทศหรือปล่อยเช่ารายฤดู

อยากให้ห้องกลับมาพร้อมอยู่โดยไม่ต้องเสี่ยงสูดสปอร์เอง? ส่งรูปห้องมาประเมินราคาฟรี โทร 081-569-5146 หรือ LINE @proallclean ทีมงานนำอุปกรณ์และน้ำยามาเองครบ ให้บริการพัทยา ชลบุรี และพื้นที่ใกล้เคียง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการทำความสะอาดคอนโดที่ปิดทิ้งไว้นาน

ปิดคอนโดไว้นานแค่ไหนถึงเริ่มขึ้นรา?

ไม่มีตัวเลขตายตัว เพราะขึ้นกับความชื้นและจุดที่เปียก EPA ระบุว่าถ้าพื้นผิวเปียกไม่ถูกทำให้แห้งภายใน 24–48 ชั่วโมง ราก็เริ่มขึ้นได้ ในเมืองไทยที่ความชื้นเฉลี่ยราว 70–80% ห้องที่ปิดไว้เพียงไม่กี่สัปดาห์ช่วงหน้าฝนจึงเริ่มมีกลิ่นอับได้แล้ว

เปิดห้องมาแล้วเหม็นท่อ ต้องเรียกช่างประปาไหม?

ลองเติมน้ำก่อน ห้องที่ไม่มีคนใช้น้ำนานมักมีน้ำในท่อดักกลิ่นระเหยจนแห้ง ให้เปิดน้ำหรือเทน้ำราว 1 ลิตรลงทุกท่อ ถ้ากลิ่นยังไม่หายหลังเติมน้ำ อาจมีท่อรั่วหรือท่ออากาศเสีย ควรแจ้งนิติบุคคลหรือช่าง

ใช้น้ำยาฟอกขาวกำจัดราบนผนังได้ไหม?

ได้ แต่ต้องผสมน้ำไม่เกิน 1 ถ้วยตวงต่อน้ำ 1 แกลลอน (ราว 1:16) ห้ามใช้แบบเข้มข้น และห้ามผสมกับน้ำยาที่มีแอมโมเนีย EPA แนะนำให้เริ่มจากน้ำผสมผงซักฟอกก่อน และย้ำว่าต้องเช็ดราออก ไม่ใช่แค่ฆ่า

ราขึ้นโซฟาผ้าและผ้าม่าน ซักเองได้ไหม?

ถ้าเป็นจุดเล็กและเพิ่งขึ้น ผ้าม่านที่ถอดซักได้สามารถซักแล้วตากแดดให้แห้งสนิท ส่วนโซฟาผ้าและพรมผืนใหญ่ซักให้แห้งเองได้ยาก EPA ระบุว่าวัสดุพรุนที่ขึ้นราอาจเอาราออกไม่หมดและบางครั้งต้องทิ้ง จึงควรส่งรูปให้มืออาชีพประเมินก่อน

จ้างทำความสะอาดคอนโดที่ปิดไว้นาน ราคาเท่าไหร่?

ราคาขึ้นกับขนาดห้องและระดับราหรือฝุ่น ตัวอย่างเช่น Pro All Clean คิดค่าทำความสะอาดคอนโดเริ่มต้น 500 บาท ซักโซฟาเริ่มต้น 800 บาท และซักพรมเริ่มต้น 250 บาท ส่งรูปหรือวิดีโอทาง LINE @proallclean เพื่อประเมินราคาก่อนนัดวันได้

แหล่งอ้างอิง

1. Chonburi — Climate data 1991–2020 (WMO Climate Normals / กรมอุตุนิยมวิทยา)
2. Sattahip district — Climate data 1991–2020
3. US EPA — A Brief Guide to Mold, Moisture and Your Home
4. WHO — Guidelines for Indoor Air Quality: Dampness and Mould (2009)
5. CDC — Mold Clean-Up After Disasters: When to Use Bleach
6. CDC — Preventing Mold
7. กรมอนามัย — วิธีจัดการเชื้อราในบ้าน 3 ขั้นตอน (ผ่าน ผู้จัดการออนไลน์)
8. City of Phoenix Water Services — Sewer Odors in a Building or House
9. South Davis Sewer District — Understanding Sewer Odors and P-Traps